“Ik gebruik taal om paniek of stress weg te nemen”

 

Home  »   Taal  »   “Ik gebruik taal om paniek of stress weg te nemen”

Geplaatst op 09/06/2016

helicopter umcg 239hhwyh

 

In noodsituaties is taal van groot belang. “Elkaar goed verstaan kan letterlijk van levensbelang zijn”, weet Janneke Mollema, verpleegkundige op de traumahelikopter van het UMCG in Groningen. “In stressvolle situaties val je automatisch terug op je moedertaal. Dat geldt voor patiënten, maar ook voor hulpverleners.”

Ze heeft al vijftien jaar het mooiste beroep van de wereld. Janneke Mollema vliegt als verpleegkundige op de traumahelikopter van ziekenhuis UMCG in Groningen. “Ik heb twee taken”, vertelt ze. “Wanneer we vliegen, help ik de piloot onder andere met de navigatie. En wanneer de rotorbladen stilstaan, help ik de dokter bij zijn of haar werkzaamheden. Mooier werk dan dit is er niet.”

Een goede talenknobbel
Met Friesland, Groningen, Drenthe, de kop van Overijssel, de Waddeneilanden en een deel van Noord-Duitsland als werkgebied komt Janneke iedere dag heel wat talen tegen. Het was bij de selectie voor deze baan dan ook een eis dat ze Nederlands, Engels en Duits kon verstaan en spreken. “Daar komt bij dat ik ook het Fries en Gronings kan verstaan en spreken. Net over de grens met Duitsland kun je je met plat-Gronings bijvoorbeeld heel goed redden.”

Taal heeft altijd al een rol gespeeld in haar leven. Geboren in een tweetalig gezin met een vader uit Groningen en een moeder uit Friesland groeide Janneke op met drie talen. “Wij spraken thuis Nederlands met elkaar, Gronings met mijn vaders familie en Fries met mijn moeders familie. En op school koos ik een talenpakket met Duits, Frans en Engels. Ik heb gelukkig een aardige talenknobbel. Daar doe ik tot op de dag van vandaag mijn voordeel mee.”

“In een stressvolle situatie vallen mensen bijna altijd terug op hun moedertaal”

Ogen en oren van de dokter
Als verpleegkundige is Janneke niet alleen de rechterhand van de dokter, maar ook zijn of haar ogen en oren. “Wij komen ergens waar ellende is. Meestal is het ambulanceteam al ter plaatse, die de eerste contacten met de patiënt en omstanders heeft gemaakt.
Aan mij de taak om de dokter te helpen waar dat nodig is. Soms kan dat bijvoorbeeld door als tolk te fungeren tussen de dokter en de patiënt en zijn familie. Sommige van onze dokters zijn minder goed in streektalen, waardoor wij als verpleegkundigen onmisbaar zijn in de communicatie.”

In een stressvolle situatie vallen mensen bijna altijd terug op hun moedertaal, weet Janneke. “Dat geldt niet alleen voor patiënten, maar ook voor hulpverleners. Dat komt door de spanning, dan denk je er niet meer bij na en ga je automatisch terug naar je eerste taal.” Het spreken en verstaan van die taal kan daarom een geruststellende werking hebben, merkt ze in de praktijk. “Ik spreek soms opzettelijk terug in het Fries of Gronings om zo de paniek of stress weg te nemen. Daar gebruik ik taal heel bewust voor.”

“Ik spreek soms opzettelijk terug in het Fries of Gronings om zo de paniek of stress weg te nemen”

Tweetalige plaatsnamen
Ook het contact met andere hulpverleners gaat veelal in de eigen moedertaal, vertelt Janneke.
“Hulpverleners zoals de ambulance, brandweer en politie kennen elkaar meestal zo goed dat ze automatisch Fries, Gronings of Drents met elkaar spreken. Dat kan voor ons team soms nog een hele puzzel zijn. Daarom is Nederlands de voertaal bij de algemene communicatie tussen hulpverleners. En ook in de helikopter praten we Nederlands, om misverstanden te voorkomen.” Eenmaal in de lucht is het contact dat de piloot heeft met de vliegtoren in het Engels. “Bij het vliegen hoort vakjargon in het Engels. Nog een ‘taal’ die ik moest leren”, glimlacht ze.

Geen baan die zo meertalig is als die van Janneke. Toch heeft meertaligheid ook zijn nadelen in het werk, merkt ze. “Waar we wel eens tegenaan lopen is de tweetaligheid van plaatsnamen in het Fries. Bijvoorbeeld: van de meldkamer krijgen we de opdracht om naar Húns te vliegen. Maar ons navigatiesysteem kent die plaatsnaam niet. En wie bedenkt nou dat het in het Nederlands Huins moet zijn? Dat is wel eens lastig. Maar gelukkig kunnen we ook navigeren op basis van een postcode. Dus het komt altijd goed.”

Nynke van der Zee

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *