Gerhilds 100ste Kunstrubriek, Jugendstiltableau in Beetsterzwaag

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   Gerhilds 100ste Kunstrubriek, Jugendstiltableau in Beetsterzwaag

Geplaatst op 15/09/2016

Honderd keer een kunstrubriek. Voorwaar geen kleinigheid. In een betrekkelijk korte tijd heeft ons Pluskrantredactielid Gerhild van Rooij honderd artikelen geschreven over kunststromingen, beeldende kunst en Friese kunstenaars die op een of andere wijze binding hebben met onze regio. Zij laat onze lezers op deskundige en bevlogen wijze hernieuwd kennismaken  met de vele waardevolle kunstvormen in onze omgeving. Gerhild hartelijk dank.  

100e kb 1 top jugendstil korf bzw gvr

Voorstelling
In deze honderdste kunstrubriek kijk ik terug via tableaus in de boogtrommels boven de etalages van Bakkerij Verloop aan de Hoofdstraat 34 in Beetsterzwaag. Daarin zijn twee identieke tableaus met een korenbloem, twee klaprozen en drie korenaren sierlijk vervlochten. Boven de deur tussen de etalages zijn korenaren en klaprozen rond een door bijen omzwermde bijenkorf te zien. De drie tableaus maken dat ik aan mijn bijzondere moeder denk. Haar lievelingsboeket bestond uit korenbloemen, klaprozen, margrieten en korenaren. Ze putte in de oorlogsjaren kracht uit de kleuren en de verscheidenheid die het eigene van elke bloem en kleur goed liet uitkomen. Zo zou de wereld moeten zijn, vond ze.

100e kb 2 klaproos korenbloem korenaar gvr

 

Bakkerij
Ze genoot bij haar bezoek aan Beetsterzwaag van de Jugendstiltableaus op het pand uit begin 18de eeuw en van de lokale traditionele Beetsterbollen* en Sweachster turfkes. In 2014 zijn er achttien informatieborden met QR-code geplaatst bij bijzondere gebouwen in Beetsterzwaag. Je kunt zo lezen dat ene Antje Berends (circa 1770-1832), dochter van Berend Klazes, meester‑molenaar op de Oostermolen te Beetsterzwaag, de helft van de bakkerij bezat. En ook dat zij trouwde met Egbert Rienks uit Drachten, die de familienaam Kuipers aannam. Hun zonen werden molenaar en bakker en in 1823 kocht deze familie de andere helft van de bakkerij. Toen had het gebouw een andere gevel zonder tableaus.

100e kb 3 gewone margriet

 

De Goed
Kornelis van der Vegt neemt in 1891 de bakkerij over van de familie Kuipers en laat de winkel verbouwen. Bij de tweede verbouwing in 1908 is de huidige gevel ontworpen door architect Luitje de Goed. Deze in 1853 in Adorp (Groningen) geboren Luitje trouwt als 24-jarige met Geertje van der Veen. In 1878 is hij polderopzichter van de Groote Veenpolder in Opsterland en Smallingerland. Hij haalt een akte tekenen. Het paar verhuist naar Beetsterzwaag, waar hij meerdere woonhuizen voor de adel ontwerpt, de boerenwoning voor Fockens State, de notariskoepel en de Adelskerk voor Oud Beets. In 1926 is hij op 72-jarige leeftijd overleden en in Beetsterzwaag begraven.

100e kb 4 b zw det korf jugendstiltabl gvr

 

Jugendstil
Rond 1900 was de gevelreclame in opkomst, naast muurschilderingen ook tegeltableaus met bedrijfsnamen of producten. Wegens inwateren was het bovenste gedeelte van de voorgevel vanaf de jaren ’60 bekleed met houten planken. De kleurrijke gevelversieringen waren daardoor gedurende een halve eeuw aan het zicht onttrokken. Sinds de nieuwe eigenaar van Bakkerij Verloop in 2012 de gevel liet restaureren, zijn de drie tableaus in Jugendstil stijl weer te bewonderen. Jugendstil of Art Nouveau is een Europese kunststroming van circa 1890 tot het uitbreken van de eerste Wereldoorlog in de tijd van de Belle époque (letterlijk schoon of mooi tijdperk). Het opvallende lijnenspel daarin was een reactie op het wat betreft vorm vervagende impressionisme waarin de lijnen leken op te lossen.

100e kb 5 jugendstil gvr bkorfpand bzw

 

Jan van Hulst
De tableaus zijn uitgevoerd door Jan van Hulst. Die naam is verbonden aan de zeventiende eeuwse fabriek, nog ouder dan het bakkerijpand. In 1634 werd de Fabriek van Muurtegels opgericht, die tot 1663 aan de Kerkbuurt Harlingen en daarna tot 1933 Buiten de Kerkpoort was gelegen. Pas op 1 november 1849 komt de naam van Hulst in beeld. Jan van Hulst koopt dan de plateel- en gleibakkerij van Melle van der Plaats, waarna het bedrijf tot de sluiting in 1933 zijn naam krijgt. Vanaf 7 juni 1873 krijg de fabriek het predicaat Koninklijk, en heet dan voluit Jan van Hulst Koninklijke Fabriek van Muurtegels. In 1892 krijgt Sybrand de zoon van Jan van Hulst III, de leiding samen met zijn neven Jan van Hulst IV en Hermanus Henricus van Hulst. Het bakkersbedrijf en deze gevel met zijn mooie kleuren en lijnenspel omspannen eeuwen.

Beetsterzwaag, Aldtsjerk, 2016 ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl
*Beetsterbollen volgens een oud recept dat via een Canadese nazaat van de bakker uit de 19e eeuw, is teruggevonden.
Foto’s
1, 2, 4, 5 ©Gerhild van Rooij, foto 3 Gewone Margriet, anoniem
Bronnen
BeetsterzwaagNatuurlijk.nl/historie/historische-highlights
http://www.nederlandstegelmuseum.nl/insitu/insitu_zoekterm_list.php
Jan Pluis, Tegels 1900-2000, 2008
Jan Gierveld, Jan Pluis, Fries aardewerk V en VI, 2005
Jettie de Wilde ‘Terug in de Tijd, Luitje de Goed in Beetsterzwaag’, De woudklank 7 oktober 2015

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *