Gerhilds PlusNu cultuurrubriek 4: Unieke collectie turfvolkskunst, Museum It Kokelhûs

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   Gerhilds PlusNu cultuurrubriek 4: Unieke collectie turfvolkskunst, Museum It Kokelhûs

Geplaatst op 28/07/2018

 

 

Gerhilds PlusNu Cultuurrubriek 4: Unieke collectie turfvolkskunst, Museum It Kokelhûs

1. Museum It Kokelhûs, Earnewâld (©auteur)

Rijksmonument


Earnewâld. Cultuurhistorische streekmuseum It Kokelhûs fan Jan en Sjut in watersport- en natuurdorp Earnewâld is gevestigd in een boerderij die een veenbaas in 1777 aan It Fliet 16 liet bouwen. In dit rijksmonument wordt bezoek ontvangen in een authentieke kruidenierswinkel en van daar rondgeleid. De arbeiders die voor de veenbaas turf produceerden moesten in zijn winkel boodschappen doen. Sjut dreef het kruidenierswinkeltje, waar nu nog lekkers uit grootmoeders tijd te koop is.

2. Melkrijders Jan, Sjut van der Berg (© auteur)

Jaren vijftig

Jan en Sjut van der Berg waren o.a. melkventers. Jan werkte als rietsnijder, scheerbaas en boerenarbeider. In het museum staat gereedschap van verveners, rietsnijders, vissers, melkrijders of boeren. In de authentieke interieurs uit de jaren vijftig van de vorige eeuw leefden de naamgevers van het museum, Jan en Sjut met hun negen kinderen. De voorkamer heeft tegelwanden met een tegeltableau. Er staan vele meubels en gebruiksvoorwerpen van kandijknippers tot scheerschaal en behaalde prijzen. Een van de twee bedsteden heeft een kribbe en naast de schoorsteen hangt een band van gevlochten kokels.

3. Rondleiding door dochter van Klaas Koopmans, biezen zitting in stoelen, Earnewâldster mat (© auteur)

Earnewâldster matten


Het paar heeft veel Earnewâldster vloermatten en andere producten gevlochten van kokels. Dit is
Fries voor biezen, vandaar ‘Kokelhûs’.

Toen Jan in 1952 stierf bleef Sjut alleen achter. In haar testament van 14 april 1955 stond:

“Het is haar wil en begeerte dat haar huis en de goederen die zij daartoe wil aanwijzen blijven en in stand gehouden worden in de toekomst in de toestand waarin zij zich thans bevinden. De bedoeling van deze beschikking is de blijvende instandhouding van huis en inhoud tot een eenvoudig museum. Daartoe zullen ook eventuele huurders of bewaarders verplicht gesteld worden om steeds de bezichtiging van het pand toe te staan”.

Vijf dagen later stierf Sjut.

Museum

Sjuts wens werd vervuld. Vanaf 1957 tot begin 2009 was het museum eigendom van de Ottema Kingma Stichting. Het werd namens de OKS bestuurd door vrijwilligers uit Earnewâld. In 2009 zijn het museum en de inventaris overgedragen aan de nieuwe Stichting It Kokelhûs fan Jan en Sjut.

 

4. Biezen slofjes op biezenmat (©auteur)

Kokelrispinge

In juni 2018 was er een tweede theatrale ‘Kokelrispinge’ bij de Ringfeart:

De eerste kokeloogst werd, ondanks de kapers op de kunst, in ontvangst genomen door Freule von Dampo thoe Langeslootten en op een speciale kar naar It Kokelhûs gebracht.

Baukje Bruinsma zette spel, muziek en verhalen in om de originele historie van biezenmattenvlechten te laten zien en zet dit voort.
 

5. Turfsnijkunst ‘Abraham zal zijn zoon Izak offeren’, Genesis 22:11b (©auteur)

Unieke Turfkunstcollectie

Naast interieurs, gebruiksvoorwerpen, gereedschappen en oude foto’s bezit het museum meer. In de ruimte naast de Jan Weimakamer is een expositie over de excentrieke buurman van Jan en Sjut, Pieter Tibbesma (1910-2001). De Jan Weimakamer was oorspronkelijk een veestal en is genoemd naar de in 1943 overleden potschipper uit Oudega, gemeente Smallingerland. Hier staan vitrines gevuld met zijn nog puntgave turfbeelden en reliëfs en enkele snijwerken uit been. Weima sneed met een eenvoudig mesje uit lange turven Bijbelse taferelen die hij beschilderde. Deze turfvolkskunstcollectie is uniek.

In de ‘Duivelkamer’ heeft tot 1903 potschipper en kruidenzoeker Cornelis Frederik (Freark Durk) Helffrich gewoond. Zijn bijnaam was duvel fan Earnewâld. Hier staat oud gereedschap. In de bedsteden ligt oud wasgerei naast hoeden van Sjut en kleren van haar kinderen.

6. Bedstederand met ingezette opengewerkte band waarop ‘Uw Bewaarder zal niet sluimeren’ naast gestileerde bloemenranken (©auteur)

Extra

In augustus houdt het museum woensdagavonden Smûke Jûnen met verhalen.

Cultuurhistorische Skimerjûnetochten (Schemeravondtochten) starten op donderdagen om 20.30 uur vanaf Toeristenbureau Earnewâld, de gids voert bezoekers langs de Eben Haëzerkerk, de Agneskerk waar  orgel wordt gespeeld en het Kokelhûs. In het kader van Ljochtstill hangen in het Kokelmuseum en beide kerken gestichtstekeningen van kunstenaar Klaas Koopmans.

 

Earnewâld/Aldtsjerk, ©Gerhild van Rooij tekst en foto’s

Bronnen
Stenvert, Ronald [et.al.] (2000) Fryslân. Monumenten in Nederland, 6

It Kokelhûs fan Jan en Sjut, It Fliet 16, 9264 TL Earnewâld, www.kokelhus.nl
info@kokelhus.nl, voorzitter Sofie Kleinhuis, Tsjerkepaed 7, 9264 TG Earnewâld.
Entree volwassen € 3,-, kind t/m 12 jaar € 1,- , open op afspraak, Baukje Bruinsma 06-1328 8548
Zie www.ljochtstill.frl

Een reactie op Gerhilds PlusNu cultuurrubriek 4: Unieke collectie turfvolkskunst, Museum It Kokelhûs

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *