Gerhilds PlusNu boekrubriek 9: Achtkarspelen leesboek, gids, naslagwerk, Simon Hoeksma

 

Home  »   Boekbespreking  »   Gerhilds PlusNu boekrubriek 9: Achtkarspelen leesboek, gids, naslagwerk, Simon Hoeksma

Geplaatst op 07/08/2018

 

 

Gerhilds PlusNu boekrubriek 9: Achtkarspelen leesboek, gids, naslagwerk, Simon Hoeksma

Rondkijken in Achtkarspelen
Op de site van gemeente Achtkarspelen en andere sites* staan culturele fiets- en wandelroutes in deze gemeente. Er is een cultuurhistorisch fietsrouteboek, een boek over de kerken, een over inwoners  in de 19de-20ste eeuw en boeken over een enkel dorp, maar geen reeks toeristische gidsen zoals van grote steden. In plaats daarvan is er sinds 2012 het veelomvattende boek Achtkarspelen rond de tweesprong van Lauwers en Oude Ried, de geschiedenis van Achtkarspelen. In vijf rijk geïllustreerde hoofdstukken belicht Simon Hoeksma daarin Achtkarspelen vanaf de ijstijd tot in 2010. De verhalen over opgravingen, sporen van vroegere bewoning, het veranderend landschap en verschillen in de agrarische bedrijfsvoering en industriële ontwikkelingen vormen een eenheid. Achtkarspelen betekent acht kerspels, kerkdorpen. Later verdwenen er dorpen en kwamen erbij. De oudste dorpen zijn ontstaan bij de riviertjes de Lauwers en Oude Ried. Anno 2018 telt de gemeente twaalf dorpen.


Opzet
De beschreven ontwikkelingen in bestuur, rechtspraak en openbare orde schetsen de Friese en nationale ontwikkeling op deze gebieden. De verhalen over kloosters in Achtkarspelen, bijbehorende uithoven en refugia (toevluchtsoorden) in andere gebieden overschrijden wereldlijk en kerkelijk de provincie- en landsgrenzen. Hoeksma beschrijft het verbod op de rooms-katholieke godsdienst en gevolgen daarvan. Hij besteedt aandacht aan de stichters en hervormers van kerken en geloofsstromingen. De aan kerken verbonden scholen komen in beeld en de overgang naar door het rijk gereglementeerd onderwijs. De auteur noemt de al of niet verdwenen bestuurlijke, kerkelijke en schoolgebouwen en (deels herstelde) klooster-, kerk- of, schoolpaden en historische straatnamen.

2. Wapen Grietenije  van Achtkarspelen en beschrijving, Hoge Raad voor de Adel

Veranderingen
De aanleg van wegen-, waterwegen en kavels voor de vroegere turfindustrie is ook in aangrenzende gebieden beschreven, evenals de invloed en macht van de adel en de betekenis van politieke partijen, geloofsrichtingen. De plaggenhutten en heide van Boelenslaan, Harkema en Twijzelerheide zijn vergelijkbaar met leven p de heide in Smallingerland en Tytsjerksteradiel. Daar verdwenen ook armenhuizen en fabrieken en kwamen sociale voorzieningen als sociale woningbouw en verbeterde gezondheidszorg. Arme nederzettingen bij veen en heide groeiden er na de Tweede Wereldoorlog door een verbeterde economie en infrastructuur uit tot welvarende dorpen.

3. Openbare school, Twijzelerheide, historische afbeelding uit collectie van Anne Lune

Voortbouwen
Via historische verenigingen, Oudheidkamers, lokale musea, dorpsbelangen en kranten was veel te vinden over de dorpsgeschiedenissen, oude kavels, voormalige wegen, grenzen en beroepen. Deze deelonderzoeken, publicaties, historisch archiefmateriaal, kerkboeken en kranten vormen een basis voor een meeromvattend beeld. Als belangrijke bronnen noemt Hoeksma Achtkarspelen oars as oars van Spahr van der Hoek, maandelijkse artikelen over historisch Achtkarspelen van Dirk Wildeboer in Nieuwsblad van Noordoost-Friesland (1998 t/m 2008) artikelen in regionale media van Simon de Haan en de fotocollectie van Anne Lune (medeoprichter stichting Oud-Achtkarspelen, 1981**). Hoeksma heeft diverse facetten en tijdsperioden belicht vanuit 21ste eeuws perspectief met oog voor oude en nieuwe ontwikkelingen.

4. Siccama State te Augustinusga in 1772 getekend door Jacobus Stellingwerf

Bezienswaardigheden
Bij ‘Cultuur sport en welzijn’ staan diverse bezienswaardigheden. In andere hoofdstukken tonen foto’s bestaande of verdwenen historische gebouwen. Die informatie en het geografisch register maken de uitgave mede culturele reisgids. De lijst grietenij- en gemeenteraadsleden vanaf 1816 t/m 2010, tijdtafel, genealogie van de familie Haersma, bronnenlijst én de vele feiten en verklaringen van begrippen in noten en tekst maken het tot naslagwerk. De auteur schildert tijdsbeelden: een verdwenen vaart door Surhuisterveen, een om Kootstertille en Stroobos gelegd kanaal, voormalige adellijke woningen uit Augustinusga en Buitenpost of molens in Gerkesklooster. Hoeksma herinnert aan ingrepen in het landschap, veranderingen als fecaliën die niet meer opgehaald worden nu er toiletten zijn en hoe bijzonder verharde wegen en auto’s waren. De duidelijke indeling maakt het boek goed leesbaar per onderwerp.

Aldtsjerk, ©Gerhild van Rooij

*https://izi.travel/nl/app, http://www.historischepaden.nl/
**http://hipnof.nl/achtkarspelen/index.html, http://www.oudachtkarspelen.nl
www/elikser.nl Simon Hoeksma. Achtkarspelen rond de tweesprong van Lauwers en Oude Rie, de geschiedenis van Achtkarspelen. Elikser B.V. Uitgeverij. NSTC/ISBN 9789089544902, € 18,95

Meer publicaties van Hoeksma:
De erfenis van Bouwe Harkema (Bouwekleaster, Harkema-Opeinde)
Boerderijen met hun bewoners en andere bijzonderheden in Drogeham en het oude Harkema-  Opeinde.
150 jaar Gereformeerde Kerk te Drogeham.
52 Artikelen in “Brinkpraat”, dorpsblad van Drogeham.
Spitketen op de Friesch-Groningsche Heide; over het wonen, leven en werken op de heide  van 1850 tot 1950.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *