Gerhilds PLUSNU boekrubriek 6. Vroeger op de heide

 

Home  »   Boekbespreking  »   Gerhilds PLUSNU boekrubriek 6. Vroeger op de heide

Geplaatst op 22/07/2018

 

6. Vroeger op de heide

Eeltje Halbertsma, auteur Rimen en Teltsjes

Halbertsma en Wiersma
Deze keer geen boek, maar een gedicht. Wie in de vakantie over bijvoorbeeld de Liphúster heide trekt doet dat voor plezier. Vroeger was dat anders. In Rimen en Teltsjes van de drie broers Halbertsma uit 1871 staat een gedicht daarover. In 1993 en 1994 is het boek opnieuw uitgegeven met illustraties uit 1918 van Ids Wiersma.

Eeltje Halbertsma hertaalde uit het Duits (Dútsk) Nimmen libbet fan ‘e oerfloed. De âlde skeper en de grytman’ (Niemand leeft van overvloed, De oude herder en de Grietman). In zijn tijd waren stichtelijke teksten gewoon. Veel centsprenten, gedichten en verhalen wezen er op hoe je eerbiedwaardig moest leven en hoe je je kinderen hoorde op te voeden. Ook bij schoolplaten en –boeken, wereldse verhalen die in familieverband werden verteld en bij gelegenheidsgedichten draaide het om de moraal.

Grietman
De herder staat in de illustratie aait de hond over zijn kop, heeft een breiwerk op schoot en strekt een arm uitnodigend uit naar de Grietman. De heer en meester op de stins, de eerste (belangrijkste) van het land bezat door zijn afkomst privileges, bewoonde een stins en had eten en drinken in overvloed. Voor het personeel en de arbeiders op het land was dat onbereikbaar, die moesten hard werken voor de kost en waardeerden hun eten.

De âlde skeper en grytman, illustratie van Ids Wiersma

Lammetjes
De karikaturaal neergezette Grietman at wat hij lekker vond en zette eeuwig de fles met drank aan zijn mond, maar was niet tevreden. Zijn leventje stond hem tegen. Hij raasde door het slot en reageerde zich vloekend af op de dienstmeisjes, al dienden ze hem als lammetjes. Lammetjes staan in Bijbelse verhalen symbool voor gehoorzaamheid, het juiste doen. De herder is hier een Bijbelse metafoor. De Heere redt wie afdwaalt.

Geld
De Grietman wil na zijn rare bui jagen en roept, zoals vroeger gebruikelijk, Diana aan, godin van de jacht. Hij zocht de goede richting om wild te doden. Het bos is hem te nat, daarom trekt hij naar de heide. Oeds-oomke hoedt schaapjes, rookt een pijpje en breit in alle rust. De Grietman

Ids Wiersma door Louise Looxma

rinkelt met de hand in het geld. De herder groet hem.
“Zo Oeds, zo alleen in het veld? Wat brengt zo’n dag je nu?” Oeds antwoordt: “O Jonker, dag in, dag uit verdien ik niet meer dan de kost en kleren. lk leg mijn centjes opzij.”
De Jonker roept uit: “Dat is maar een schijntje. Dat is geen billijk (redelijk) loon.”
“Heeft u dan meer?” vraagt Oeds-omke.

Nimmen libbet fan ‘e oerfloed. De âlde skeper en de grytman.

 ‘In grytman libbe op syn stins / As d’ earste fan it lân;
Hy hie dêr alles nei syn winsk,/  En alles yn syn hân.
Hy iet al wat syn mûle mocht, / Siet ivich oan ‘e flesse,
En dochs by krige gau syn nocht, / En waard dat libben wêrs
.

 Soms reage er troch it hele slot. / En flokte op ‘e fammen.
Dan wie ‘t: ‘verd..de kale rot!’/  As tsjinnen s’ him as lammen.

 

Bruorren Halbertsma Rimen en Teltsjes

Sa’n mâle buoi wie wer ris oer, / Mynhear woe út te jeien.
Hy socht Diana en syn roer / Om wyld en tiid te deien
.
 ‘t Hie reind, it bosk wie him te wiet;/  No teach er nei de heide,
Dêr Oeds-om by syn skiepkes siet, / En fredich pypke en breide.

Hy rink’le mei de hân yn ‘t jild,/ En Oeds sei: ‘Goeden dei!’
‘Sa, Oeds-om, sa allinne yn ‘t fjild? / Wat jout dat wol sa’n dei?’
   ‘O, jonker, neat as kost en klean /  Fertsjinje ik dei op dei;
 Dat is jier út, jier yn, myn lean. / Ik lis myn botsen wei.’
   ‘Dat is in bytsje!’ sei mynhear; / ‘Dat is nin billik lean.’
 Mar Oeds-om sei: ‘Ha jo dan mear?/ ’Dêr koe mynhear mei gean

Lippenhuizen/Aldtsjerk, 2018 ©Gerhild van Rooij (www.gbv-artgallery.nl)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *