Gerhilds PlusNu boekrubriek 5. Alers, Loman100jaar en Strandpalen 150 jaar

 

Home  »   Boekbespreking  »   Gerhilds PlusNu boekrubriek 5. Alers, Loman100jaar en Strandpalen 150 jaar

Geplaatst op 15/07/2018

Gerhilds PlusNu boekrubriek 5. Alers, Loman100jaar en Strandpalen 150 jaar

> Mijn berichten

Lomanjaar LF2018 en strandpalen
2018, jaar van Leeuwarden/ Friesland Culturele Hoofdstad 2018 (LF2018), is tegelijk Loman100jaar. Op Schiermonnikoog vinden in dit kader een expositie, lezing en Lomanwandelingen plaats. Jan Loman was kunstenaar-auteur-geodeet. Hij werd in Bolsward geboren op 28 februari 1918 en is overleden in Beetsterzwaag op 12 november 2006. Loman woonde met zijn vrouw Sjouk (Sophie Selma van Hutten) vanaf 1963 aan de Hoofdstraat, die nu Culturele Hoofdstraat* 2018 is. Beetsterzwaag stelt t/m 9 september de daar geboren en getogen reiziger baron Tinco Martinus Lycklama à Nijeholt (1837-1900)* centraal, maar besteedt het hele jaar aandacht aan oud-inwoner Loman. De ontwerper van het waddenlogo liet een oeuvre na van beeldende kunstwerken, haiku en kunst in de openbare ruimte.

1. Jan Loman, NAVIGATOR 23|2|2018| †Paal XIV, haiku bundel over Schiermonnikoog, november 2001 (foto auteur)

Reizen door de tijd
Waar Tinco zijn tot de verbeelding sprekende grand tour van drie jaar naar de Oriënt in 4 boekdelen beschreef (2.200 pagina ’s), vatte Loman heel andere reizen samen in beknopte haiku. De as van Loman is op 13 januari 2007 in bijzijn van John Stoel, Minze Postma en Ron van Hutten op zijn geliefde Schiermonnikoog uitgestrooid, 300 meter voorbij strandpaal 14. De palen staan om de 200 meter, dus tussen paal 14.200 en 14.400. Over paal 14 schreef Loman in zijn fraai vormgegeven dichtbundel NAVIGATOR 23|2|2018| †Paal XIV (Schiermonnikoog): “Vijf dagen na het vergaan van de Navigator bij Schiermonnikoog werd / Jan Loman geboren. Hoewel een oorzakelijk verband tussen / deze gebeurtenissen nooit is aangetoond, was het voor hem later aanleiding / regelmatig de plaats van de stranding te bezoeken. De lange weg /erheen bood alle gelegenheid gedachten de vrije loop te laten: enkele / hiervan vindt u hierna verzameld.”

2. Harry Alers bij strandpaal 2.00 (ZI 450) op de westpunt van Schiermonnikoog (foto Riky Jeurissen)

Strandpalen op Schiermonnikoog, Trouwe wachters
150 jaar geleden, werden de eerste strandpalen op Schiermonnikoog geplaatst. Vormen van kustbeheer, -bewaking en strandpalen, waaronder paal XIV, horen bij de cultuurhistorie van Schiermonnikoog. Evenals Loman is auteur Harry Alers landmeter en verknocht aan Schiermonnikoog. Hij vraagt al langere tijd aandacht voor strandpalen, zoals in: ‘Strandpalen op Schiermonnikoog, Trouwe wachters.’ Dit mooi geïllustreerde werk uit 2017 telt 52 pagina’s en is toegankelijk geschreven. Het boekwerkje brengt de geschiedenis van de palen op het door aanslibben en afkalven veranderend strand en duin helder in beeld. De uitgave verscheen als themanummer van de cultuurhistorische Vereniging ’t Heer en Feer’. In het Bezoekerscentrum, Torenstreek 20, Schiermonnikoog was tot april 2018 een tentoonstelling ingericht over strandpalen, het boek is er nog te koop. Alers schreef in 2015 ‘Strandpalen op Schiermonnikoog’ in het verenigingsblad (jaargang 17, nr. 1, 13), in 2009 ‘Wandelende Wadden’ in Geo-Info 7/8 (22) en in 2018 publiceerde Schierweb zijn ‘Strandpalen: trouwe wachters op het eiland’.

3. Harry Alers ‘Strandpalen op Schiermonnikoog, Trouwe wachters” omslagfoto Strandpaal 16.02 (ZIII 900) op oostpunt van Schiermonnikoog (foto Harry Alers)

Palen van steen of hout
De auteur vertelt hoe Schiermonnikoog in 1868 eerst zes stenen palen kreeg. Steen was ook het materiaal van oude grenspalen bij steden, dorpen en wegen op het vaste land. Het moet veel inspanning gekost hebben om die zware palen op de westelijke kust in het zand te plaatsen. De westkant van het eiland kreeg het meeste te verduren. Op 14 oktober vonden de eerste metingen plaats vanuit die zes palen die de richting aangaven in 3 ‘raaien’. Vanaf 1880 werd het aantal strandpalen uitgebreid en werd gemeten vanuit 19 raaien. De bijgeplaatste palen waren van duurzaam hard Frans eikenhout.

4. ‘Strandpalen ooit en nu’: Kaart uit 2017 gemaakt door Harry Alers. De groene stippen zijn de nog aanwezige strandpalen (situatie idem anno 2018)

288 palen
Grote waterwerken langs de Nederlandse kust (waaronder de Deltawerken en verlenging van havenhoofden) waren voor Rijkswaterstaat reden om de kust nog beter te monitoren. In 1962 werd op Schiermonnikoog het aantal strandpalen enorm uitgebreid. Loman moet daar getuige van zijn geweest. Het eiland met de palen en de reis op het veer inspireerden hem tot beeldend werk. Rond die tijd had Schiermonnikoog 288 strandpalen. Later zijn enkele palen verwijderd, vooral op het strand. Globaal de helft van de strandpalen is nog aanwezig. Trouwe wachter Alers is ambassadeur van de historische strandpalen op Schiermonnikoog.

Beetsterzwaag/Schiermonnikoog/Aldtsjerk, 2018, ©Gerhild van Rooij

*https://www.historischbeetsterzwaag.nl + https://www.culturelehoofdstraat.nl

5. Achterzij boekomslag, foto van vergane strandpaal (foto Harry Alers)

BRONNEN
https:// www.Theerenfeer.nl
https://www.np-schiermonnikoog.nl
https://www.schierweb.nl/landschap-en-natuur/strand/strandpalen/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *