Gerhilds Cultuurubriek 10 Koopman, verteller Jan Hepkes Wouda

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   Gerhilds Cultuurubriek 10 Koopman, verteller Jan Hepkes Wouda

Geplaatst op 30/09/2018

Gerhilds Cultuurrubriek 10

Koopman, verteller Jan Hepkes Wouda

Jan Hepkes Wouda, brons van Suze Boschma-Berkhout (Keunstwurk)

Hondenkar, transportfiets

Surhuisterveen. Tijdens een traditionele wielerronde in Surhuisterveen bezochten toenmalig commissaris van de Koningin en andere prominenten mijn solo-expositie in het Munt & Penningkabinet (MPK). Conservator Ben te Boeckhorst vertelde het gezelschap dat fietsen bij Surhuisterveen hoort. De enige Surhuister fietser met een beeld is Jan Hepkes Wouda. Voor het MPK staat hij in brons met de mand vol vellen. De koopman haalde mollen-, ratten-, bunzingenvellen bij mensen thuis en kalfs- en koeienhuiden bij slagers. Eerst trok hij door de wijde omgeving met een hondenkar met dubbelspan, later op Fytske. De naam van de transportfiets met een mand voorop, klonk als moeders naam Wytske. Op de sokkel van het beeld staat nog: Keapman en ferteller fan sterke ferhalen./ Hy makke lytse dingen grut en gewoane dingen bysûnder. Koopman en verteller van sterke verhalen. Hij maakte kleine dingen groot en gewone dingen bijzonder.

Jan Hepkes voor Munt & Penningkabinet van Spaar & Voorschotbank (historisch)

Suze Boschma-Berkhout

Jan Hepkes Wouda is de bekendste Friese leugenbaron. Hij was op 4 november 1862 in Surhuisterveen geboren en er op 16 april 1939 overleden. Jan Hepkes vertelde sterke verhalen op de Draaibrug over de vaart en in cafés van omliggende dorpen. Suze, voluit Suzanna C.,  Boschma-Berkhout, maakte zijn beeld in opdracht van de Spaar en Voorschotbank. Tjitske van Wijk-Wouda en Jan Wouda mochten het 125 jaar na Jan Hepkes geboorte onthullen,  ter ere van de opening van het Munt- en Penningkabinet op 1 december 1987. De in 1922 in Indramayu, Nederlands Indië geboren beeldhouwster werkte vanaf 1963 in Friesland aan meerdere publieke kunstwerken. Ze verhuisde en overleed in Alphen aan den Rijn in 1997.

4. Transportfiets bij entree van Galerie-Atelier Tamme Hoekstra

Poortinga, Ik ha’t ris hân …

Wouda eigende zich klassieke volksverhaalmotieven toe en bedacht eigen leugenverhalen.  Dam Jaarsma (1914-1991) en Ype Poortinga (1910-1985), ontsloten honderden streekverhalen uit zijn repertoire. Poortinga schreef de voornamelijk daarop gebaseerde, geromantiseerde biografie: ‘Ik ha ‘t ris han … It Jan Hepkes-ferhaal, uit 1987’. Jan Hepkes stak altijd van wal met ‘Ik ha’t ris hân’ en besloot met ‘Stjerrende wier’ (Ik heb het eens gehad / Stervens waar).  De ongehuwde wâldpyk Jan Hepkes en zijn zes jaar oudere zus Tsjitske woonden in het ouderlijk huis aan de Surhuistervaart. Hij schepte na ‘de sûpebrij mei ierpels’ (avondeten) op de Feikedraai op over wat hij en fytske die dag beleefden. De Feikedraai in het balkonhekwerk naast galerie-atelier Tamme Hoekstra aan de Gedempte Vaart herinnert daaraan.

Fietske, Fytske door Tamme Hoekstra, vierkleurendruk (foto kunstenaar)

De Keunstkrite, Galerie-Atelier Tamme Hoekstra

Jan Hepkes’ liefde voor zijn fiets is overgeslagen op Surhuisterveen. Bij de Feanster toer start de prominentenrace. Winnaar van deze 11 meter lange Jan Hepkes Wouda Race is de langzaamste fietser. Tijdens de tweede Kunstweek Achtkarspelen (26 maaie – 2 juny) koppelde de Keunstkrite voor ‘Fertel – Vertel’ (volks-) verhalen aan kunst en poëzie. De wâldsang fan Meindert Talma bijvoorbeeld, een ode aan Jan Hepkes. Tamme Hoekstra wijdde olieverfschilderijen en litho’s (kleur en zwartwit) aan ‘Jan Hepkes, fytse Blinder, de Feansterfeart en Feanster toer’. Hij exposeert deze in zijn dit voorjaar opgerichte galerie-atelier Tamme Hoekstra (2018. Echtgenote Uilwie richt exposities zo in ‘dat de sfeer de kunst ondersteunt’. Tamme vertelt bezoekers over zijn procedé om kleurenlitho’s te maken én over de Feanster opschepper Jan Hepkes: Hij temde een snoek die zo groot was, dat hij het scheepsverkeer blokkeerde. De lieger kon het niet over zijn hart verkrijgen om deze te doden en sindsdien draagt de vis Jan Hepkes Wouda uit vrije wil over het water van de (gedempte) vaart. Zo belandde hij op de Jan Binneslaan.

Tekst ©Gerhild van Rooij

TIP
Surhuisterveen: Beeld, Jan Binneslaan 9, Toren, Markt,
Feikedraai-balkon, Gedempte Vaart 40
Galerie-Atelier, Gedempte Vaart 40A, www.tammehoekstra.nl

Bronnen
Oral history: Ben te Boeckhorst, Tamme Hoekstra
Ype Poortinga. Ik ha’t ris hân … It Jan Hepkes-ferhaal. Uitgever Osinga, 1987, 2e druk, 269 blz. ISBN-9789060664575
Ut it Gea fan Sterke Hearke/ (in kar út it fersprater wurk fan), Dam Jaarsma, 1987, Ljouwert, Fryske Akademy, 1e druk, 397 blz. ISBN-9789061716662
‘Spaar & voorschotbank schenkt Surhuisterveen bronzen Jan Hepkes Wouda’, Leeuwarden Courant, 2.12.1986
https://defeanster.nl/2018/07/15/tamme-hoekstra-vertelt-graag-het-verhaal-van-kunstexpositie
https://www.surhuisterveen.net/geschiedenis/bekende-oud-feansters
Fertel, Fertel!, de Keunstkrite, 2018, blz. 9

Tamme Hoekstra


Jan Hepkes Wouda-verhalen: www.sagenjager.nl
Meindert Talma. Fries gedicht Jan Hepkes: https://www.achtkarspelen.nl/inwoners-achtkarspelen/gedichten-en-lieten_46586/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *