Gerhilds Cultuurrubriek 9. Den olden Friesz’

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   Gerhilds Cultuurrubriek 9. Den olden Friesz’

Geplaatst op 18/09/2018

 

Gerhilds Cultuurrubriek 9

Den olden Friesz’

1. Logo museum MPK Spaar en Voorschotbank achter beeld Jan Hepkes van Suze Berkhout-Boschma

Spavo

Surhuisterveen. Aan het Torenplein in Surhuisterveen staat een bankgebouw van oorspronkelijk de Spaar & Voorschotbank dat doorloopt tot in de Jan Binneslaan 9. In 1987 opende de in 1915 opgerichte bank een eigen numismatisch museum. Het bord met logo en randschrift Munt en Penningkabinet, Spaar en Voorschotbank herinnert hier aan. In 1991 fuseerde de bank met Friesland Bank en heeft de Raad van Advies de Vereniging SPAVO opgericht, om onder meer het Munt- en Penningenkabinet, SPAVO Spring Concert en wielerrondes voort te zetten. Tot dan toe organiseerde de bank die.

2. SPAVO fonds, genoemd naar en ontstaan uit Spaar en Voorschotbank

Munt en Penningkabinet

Op 1 april 2005 is de Spaar en Voorschotbank in Surhuisterveen en in Grootegast verder gegaan onder de naam Friesland Bank. In 2012 is bekend gemaakt dat Friesland Bank voor 100% een dochter zou worden van Rabobank Nederland, wat in 2014 is afgerond. Het Munt en Penningkabinet (MPK) en het ernaast gelegen particuliere Optiekmuseum moesten op verzoek van de eigenaar in 2015 geruimd worden om verkocht te worden. Beide musea moesten noodgedwongen sluiten en zijn niet voortgezet, al staan ze nog op diverse websites.

3. Oude Spaar en Voorschotbank, op ramen onder: Spaargelden, Hypotheken. Achter ligt het Munt en Penningkabinet

Friese muntslag

Op de Jan Binneslaan herinnert niets aan het in 1996 opgerichte Optiekmuseum van familiebedrijf Werkman Brillen & Contactlenzen. Van het Munt & Penningkabinet (MPK) resteert anno 2018 een bord met openingstijden bij de weg. Naast de ingang hangt een rond bord op een purperachtige stenen siermuurtje met schuine bovenzij met: Munt en Penningkabinet, Spaar- en Voorschotbank rond een afbeelding van een Friese arendsdaalder. De munt ontleent zijn naam aan de Duitse Rijksadelaar beeldenaar. Arendsdaalders zijn onder andere door de steden vrij algemeen geslagen. Op Friese exemplaren staat een bebaarde man in bontjas, met klapmuts en geschouderd zwaard. Hij wordt wel aangeduid als ‘Friese boer’, maar, hoe Fries is de pontificaal afgebeelde figuur die nu het logo van SPAVO siert?

4. B.H.J. te Boekhorst. ‘In Friesland geslagen” rechts Friese adelaardaalder

Ben te Boeckhorst

Het MPK belichtte de geschiedenis aan de hand van een zeer zeldzame muntcollectie, van Griekse en Romeinse munten tot de nieuwste Nederlandse munten en numismatische voorwerpen. Het MPK had als specialisatie de Friese muntslag. Conservator en auteur B.H.J. (Ben) te Boeckhorst was voor bezoekers, van specialist tot schooljeugd, een wandelende encyclopedie. Hij publiceerde onder meer “In Friesland geslagen, een overzicht van in de provincie Friesland geslagen munten vanaf de zevende eeuw.” In de pre-eurotijd maakte ik voor het MPK een installatie over de numismatische historie van florijnen, guldens en de verwachte euro. Volgens te Boeckhorst vormde dit een aanvulling op de historische collectie en het MPK-logo met Friese daalder. Hij wijdde een brochureboekje aan de installatie en solo-expositie: de laatste rijksdaalders zouden in 2000 plaats moeten maken voor de euro.

5. Friese Rijksdaalder NISI+DOMINUS+NOBISCUM+1584, met dubbele adelaar, Henzen veilingen, geveild voor € 5.500,-**

1584, Friese Arendsdaalder

Na de totstandkoming van de Friese Gedeputeerde Staten in 1577 verscheen een wapen compositie. Vanaf 1583 stond dit wapen op Friese zilveren rijksdaalders (Ø 42 mm) die werden geslagen als handelsmunt voor het Duitse achterland. De beeldenaren sluiten aan op Talers uit die tijd, ook het gewicht en het gehalte was gelijk aan die van Duitse rijksdaalders. Op de muntzijde staat VALoris IMPErialis DALeri: Waarde van de daalder van het Rijk. Friesland maakte deel uit van het Duitse Heilige Roomse Rijk.

6. 28st. florijn met ‘Den olden Friesz’, vanaf 1601 in omloop

Den olden Friesz’

Het Friese wapen kreeg de dubbele Rijksadelaar als schilddrager zoals op het wapen van Albrecht van Saksen. De Friese rijksdaalder weegt 28,17 gram, De keerzijde is geen Friese boer, maar ontleend aan de Saksische Taler van Keurvorst Johann I van Saksen (1528-1533). De Friese Rijksdaalder is aangemunt in de periode 1583 – 1603. Het type munt leek kenmerkend voor Friesland. Toen in 1601 de zilveren florijn in omloop werd gebracht, kreeg deze de beeldenaar van ‘den olden Friesz’ met als waarde 28 st(uiver) op de voorzijde. Deze eenheid is afgeleid van de, in de eerste helft van de 16e eeuw geldende koers van de gouden Keurvorstgulden, ook wel Overlandse of Rijnse gulden genoemd.

Surhuisterveen – Aldtsjerk ©Gerhild van Rooij

Noten
*http://www.debeeldenaar.nl. De Beeldenaar. Tweemaandelijks tijdschrift voor numismatiek voor Nederland en België, ‘Munt en penningkunde nieuws’ jaargang 11, nummer 2, Koninklijk Nederlands Genootschap voor Munt- en Penningkunde.
http://www.hubert-herald.nl/NedeFriesland.htm
**https://www.ma-shops.nl/henzen/item.php?id=4744

Bronnen
zie tekst en illustraties
https://www.ad.nl/nieuws/rabobank-redt-friesland-bank-met-fusie~ad50969b/
https://www.surhuisterveen.com/actueel/spaar-en-voorschotbank-als-friesland-bank-door
B.H.J. te Boekhorst. ‘In Friesland geslagen. Een overzicht van de in de provincie Friesland geslagen munten vanaf de zevende eeuw’, 3e herziene versie, augustus 2001.ISBN 90-76334-01-3

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *