Gerhilds Cultuurrubriek 7. W.B. van der Kooi, Dekema State Jelsum

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   Gerhilds Cultuurrubriek 7. W.B. van der Kooi, Dekema State Jelsum

Geplaatst op 21/08/2018

 

 

1. Detail Dekema en familiewapen bij entree Museum Dekema State (G. van Rooij)

Dekema

Jelsum. Rijksmonument Dekemastate is omringd door een klassiek park met slotgracht en tuinsieraden als leeuwen en een zonnewijzer, stinzenplanten*, boomsingels, een vruchtboomgaard en ommuurde moestuin. De basis van Dekema State is de later uitgebreide vierkante stins Fetza State. In de 15e eeuw kwam de familie Camstra hier wonen. De naam veranderde in Camstra State (Camstrahuys). Begin 16e eeuw huwde Reynsk van Camstra met Hette van Dekema. Volgende eigenaren, Unia, Doys, Houth en Van Wageningen handhaafden de naam Dekema State.

2. Portrettengalerij op Dekema State anno 1991 (foto Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Museum

De familie Van Wageningen woonde van 1791 tot 1996 op Dekema State. De noodzaak om de state ingrijpend te restaureren bracht de familie ertoe om het bezit over te dragen aan Stichting Old Burger Weeshuis (Leeuwarden). De state kreeg een museumfunctie. De huidige beheerders Wim en Jacomine Hoogendam worden bijgestaan door 100 vrijwilligers. Wim verzorgt de tuin* en technische zaken in en rondom het gebouw, Jacomine alle andere zaken op de state. In het museum in jaren dertig-stijl van de twintigste eeuw zouden de adellijke bewoners zo de eetkamer, zitkamer, bibliotheek of keuken kunnen betreden

 

3. Dekema State overzicht schilderijen familie Van Wageningen, Willem Bartel van der Kooi, 1821-1823, olieverf,  doek

Van Wageningen

In It Sael en de eetkamer hangen zeven voor de familie Van Wageningen vervaardigde portretten van Willem Bartel uit de periode 1821-1823. Ze nemen een prominente plaats in binnen de portrettengalerij van bewoners en (verre) familieleden. Slotvrouwe Juliana Elisabeth Maria Houth (1772-1832) trouwde in 1791 met Gerardus van Wageningen (1764-1852) uit Dordrecht. Beide zijn monumentaal weergegeven, in een stoel met de handen in de schoot. Naast deze kniestukken zijn er vijf heupstukken van hun kinderen.** Ze staan. De ogen en gelaatstrekken zijn levensecht, de stofuitdrukking is overtuigend. De schilder hoorde tot de beste portrettisten van zijn tijd.

4. W.B. van der Kooi, 4 vrouwen, meisjes (links 2de J.A. thoe Schwartzenberg en Hohenberg***, later echtgenote van Tinco Lycklama à Nijeholt), tekeningen collectie Fries Museum (foto auteur)

Tekenaar


Dankzij de Vereniging Vrienden en Vriendinnen van Dekema State is er ter ere van de 250 jaar geleden geboren kunstenaar ook tekenwerk te zien. De tien portrettekeningen op verschillend formaat uit het Fries Museum en Museum Martena lijken ongeposeerd, uit het leven gegrepen. Een man die in alle rust een pijpje stopt en over een hek leunt. Een Zingend meisje met muziekblad in de ene hand en de andere op de borst en met geloken ogen. Ze houdt haar hoofd schuin. Een Zogende moeder heeft, net als het paar Van Wageningen, elegant weergegeven handen en is verwant met het gelijknamige schilderij. Het portret van de 7-jarige Juliana Agatha toe Schwartzenberg en Hohenberg*** is levendig, alsof ze komt aanlopen, even stilstaat en onderzoekend kijkt, twinkelend en vol energie, zoals kinderen in diverse geschilderde genrestukken. Details uit een ander portret doen denken aan het meisje uit de Minnebrief.****

5. Zelfportret en introductie expositie: Willem Bartel van der Kooi schilderijen en tekeningen

Buitenkans

De kwetsbare bladen hangen in het maximaal toegestane licht, tussen werken en voorwerpen die permanent aanwezig zijn. Het is alsof de tekeningen hier horen. Een buitenkans voor liefhebbers van tekenkunst en bezoekers. Rijksinstellingen als de Vrije Universiteit (Amsterdam) en musea als Museum Boijmans en van Beuningen, Museum Catharijneconvent, het Rijksmuseum en de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten (België) bezitten in opdracht gemaakte schilderijen van wetenschappers, politici, bestuurders en notabelen. Koning Willem I gaf de toen zeer bekende schilder opdracht voor portretten van hemzelf en zijn echtgenote.

6. Jacomine bij zelfportret van W.G. van Idsinga,  Dekema State (foto auteur)

Boekje en leerlingen



Bij de tentoonstelling Willem Bartel van der Kooi, schilderijen en tekeningen verscheen een gelijknamig boekje van Arnold Zebel, uitgegeven door de Vereniging van Vrienden en Vriendinnen van Dekema State, 31 pagina’s, A5-formaat. Naast de levensbeschrijving bevat het alle getoonde werken van Willem Bartel en zijn leerlingen: Otto de Boer (1797-1856) schilderde Margaretha Maria Crommelin (echtgenote Jan Hendrik Jetse van Wageningen), Johan van Wicheren (1808- 1897) slotheer Jacobus van Wageningen (2de zoon van Houth en Wageningen) en van Wilhelmina Geertruida van Idsinga is er een zelfportret uit 1817 (Old Burger Weeshuis). Op de bovenverdieping hangt een zelfportret van Willem Bartel en wordt zijn tekenonderwijs toegelicht.

Jelsum/Aldtsjerk, ©Gerhild van Rooij

Noten
*
Wim Hoogendam – Stinzenplanten op Dekema State (Leeuwarden, 2006)
**Kniestuk portret tot de knie. Heupstukken: Jan Hendrik Jetse (1792-1868), Geertruida Margaretha (1793-1868), Jaques Gerardus (1795-1807), Juliana Lucia (1798-1854) en Maria Hendrika (1802-1832).
*** Echtgenote van Tinco, zie tentoonstelling Tinco Lycklama, een Friese jonker in de Oriënt (historischbeetsterzwaag.nl) en LF2018-uitgave Tinco’s blijvende sporen in Wolvega (auteur Gerhild van Rooij)
**** Zie Cultuurrubriek 6 Willem Bartel van der Kooi in Augustinusga

Expositie t/m 28 oktober
www.dekemastate.nl
Dekemawei 5, Jelsum,
058-2570020

 

 

Een reactie op Gerhilds Cultuurrubriek 7. W.B. van der Kooi, Dekema State Jelsum

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *