Gerhilds cultuurrubriek 14. Dingrecht, Lindebomen en Griffioen 2

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   Gerhilds cultuurrubriek 14. Dingrecht, Lindebomen en Griffioen 2

Geplaatst op 04/11/2018

Gerhilds cultuurrubriek 14

Dingrecht, Lindebomen en Griffioen 2

 

1. Spreukbank, Liduin van Noord, foto Frans Wuijts-Keunstwurk

Spreukbank van Liduin van Noord

In april 2013 is tegenover het gemeentehuis aan ‘t Oost 11 in Oosterwolde een Spreukbank onthuld en is door alle wethouders en burgemeester Oosterman van gemeente Ooststellingwerf een Koningslinde geplant. Het ontwerp is van Liduin van Noord. Haar bijna grafische spreukbank staat op een in beton gevatte afgeronde rechthoek van bakstenen. De verhoogde troonstoel en daarop aansluitend lagere banken van thermisch verzinkt, gepoedercoat staal (ral 9005) hebben cumara houten zitgedeeltes. De gouden zespuntige ster op rode bol op de stoelrug is gelijk aan de bol met ster tussen de poten van de Grijpvogel op het in keramieken gemeentewapen. Dit wapen-ontwerp van oud-burgemeester Bontekoe sierde alle gemeente-instellingen, waaronder de Buttinga-ULO. Na afbraak van die ULO is het door Anno Smith uitgevoerde wapentableau maart 2014 in de gevel van het gemeentehuis geplaatst. In de rugleuningen van de banken zijn smeedijzeren letters geïntegreerd, die vanaf 1986 de gevel van het oude gemeentehuis sierden. ‘Iuste Iudicate’ staat in de ene bank, ‘Filii Hominum’ in de andere. Oordeelt rechtvaardig, Gij mensenkinderen.

2. Wapen van Oosterwolde, op school in Oldeberkoop (foto Gerhild van Rooij)

Kunstwerk, eigentijds ding


De in 2012 in het kleine ketelhuis van de gymzaal aan de Weemeweg teruggevonden letters konden, vanwege de ronding van het gemeentehuis uit 2006, niet herplaatst worden. In de raadsvergadering van december 2012 heeft de fractie van de Christen Unie een motie ingediend over het terugplaatsen van de gemeentelijke spreuk in, op of bij het gemeentehuis. Na toezegging van wethouder De Boer hebben Frans Wuijts, initiator van stichting De Grijpvogel, zijn vrouw Liduin van Noord en schrijver en creatief denker Karst Berkenbosch samen de term spreukbank bedacht.  Net als de dingsteen uit Earnewâld*, herinneren de spreukbank en lindeboom aan het ding. Volgens de stichting is het ding ‘gedemocratiseerd’ naar onze tijd: “men kan samen op de spreukbank zitten voor overleg, terwijl de spreuk in de rug priemt. Vanaf de hoofdingang van het gemeentehuis valt de spreuk meteen op.

3. Type van een mooien lindeboom, antieke gravure, Winkler Prins, 1909, 14×22 cm

Gerechtslindes en Grijpvogel


De lindeboom is vanouds de boom van liefde en recht en ook symbool voor het ding. De wortels in de grond en takken in de lucht verenigen het aardse en het hemelse. Volgens het Museon brachten Germanen offers aan hun goden bij heilige bomen, de plaats van samenkomst, overleg en onderhandeling. Hieruit groeide het rechtspreken onder bomen, vandaar dat de dingsteen in Earnewâld* op een grens én bij bomen staat. Er zijn ‘gerechtslindes’ die tot in de negentiende eeuw in gebruik bleven. De oorspronkelijke rechtspraak en volksvergaderingen op oude dingplaatsen vond vaak plaats onder lindebomen en op hoger gelegen plekken. Bomen op wapens verwijzen wel naar rechtspraak. De griffioen of Grijpvogel op het wapen van Ooststellingwerf is een hybridisch fabeldier. Zijn leeuwenlichaam symboliseert heerschappij over de aarde en zijn adelaarskop en vleugels heerschappij over de lucht.

4. Griffioen, “578 Afbeeldingen van viervoetige dieren” I.I. Schipper 1660, graveur Matthius Merian, naar J. Jonstons’ Griffioen, “Naekeurige Beschryvingh van de Natuur”

Griffioen en rechtschapenheid


In het artikel in de Nieuwe Ooststellingwerver over de spreukbank en de linde staat een sage. Een grijpvogel zit onzichtbaar in een linde met zachtgroene hartvormige bladeren en slaat zijn machtige vleugels uit. Hij vliegt over de Stellingwerven op zoek naar onrecht. In Nieuwsbrief  5 van Stichting De Grijpvogel (juli 2012) beschrijft Wuyts een vrijwel gave zegel uit 1408 met daarop mogelijk een griffioen. De linker voorpoot wijst omlaag, en tussen voor- en achterpoten prijkt een bol met vijfpuntster ( anders dan de zespuntster in het wapen). Over de rug ligt de staart met omhoog uitwaaierende haren, de staartpunt wijst omlaag en eindigt trosvormig. De zegel heeft geen speciale kleur. Op de buitenste rand staat: ‘Sigillum universitatis terre Stellingwar’, Zegel van het gehele land Stellingwerf. Op de binnenrand staat: iuste iudicate filii hominum’.**In het oude testament, Psalmen, 58 staat iuste, rechtvaardig, billijk, eerlijk. Iuste verwijst naar iustitia, rechtvaardigheid of rechtschapenheid, één van de zeven deugden.

Oosterwolde, Aldtsjerk ©Gerhild van Rooij

Noten
*Gerhilds cultuurrubriek 13. Dingsteen in Earnewâld
**Gemeentegids Ooststellingwerf  2005-2006

Bronnen
www.nieuweooststellingwerver.nl/nieuws/Oosterwolde (272486, 265624, 313748, 309928, uit 2012-2014)
www.museon.nl/nl/dinsdag-dingdag
www.keunstwurk.nl
Nieuwsbrief 5, Stichting ‘De Grijpvogel’  juni 2012, pagina 3-4

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *