Gerhilds Cultuurrubriek 13. Dingsteen in Earnewâld

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   Gerhilds Cultuurrubriek 13. Dingsteen in Earnewâld

Geplaatst op 03/11/2018

Gerhilds Cultuurrubriek 13.

Dingsteen in Earnewâld

 

1. Kunstturf Earnewâld Wrâldferneamd (©Gerhild van Rooij)

Blauwe stenen

Earnewâld. Tijdens Ljochtstill 2018* las ik in een glazen kunstturf: “Earnewâld, wrâldferneamd troch de natoer mar úteinlik de minske”.  ‘Earrnewâld, wereldberoemd door de natuur maar uiteindelijk de mensen’, slaat op de natuur-recreatie in Nationaal Park de Âlde Feanen, de Princenhof, en op It wiid. Earnewâld biedt meer: winkels, horeca, musea*, kunst, erfgoed en een dingsteen. In Nederland fungeerden keien en blauwe stenen wel als grenssteen of gerechtsplaats. De relatie met de rechtspraak, het uitspreken van vonnissen en het uitvoeren van straffen bij een Blauwe Steen en Dingstenen staat beschreven in middeleeuwse verslagen.

2. Dingsteen Earnewâld, detail (©Gerhild van Rooij)

Voorchristelijke heiligdommen

Dingstenen verwijzen naar vroeger tijden. In de oudste kerkgebouwen zijn wel keien en grote stenen uit voorchristelijke tijden te vinden. Ze zijn geen fundament, maar boven het maaiveld ingemetseld onder in een hoek van een kerktoren. Daar liepen kerkbezoekers langs. Veel kerken werden in de buurt van ‘heidense’ plaatsen opgetrokken, soms zelfs op zulke plaatsen. Historicus J.R. Seinen schrijft dat op de plaats waar de oude Saksers hun offerplaats hadden, in 750 een kapel werd opgericht. De oude Dingsteen, waarop later de Kerksprake werd gehouden, ligt nog naast de kerk in Heemse (Hardenberg).

3. Dingsteen Earnewâld (©Gerhild van Rooij)

Kerkelijke en wereldlijke macht

De dingsteen in Earnewâld heeft een doorsnede van 125 centimeter en hoogte van ca 75 centimeter. De kei is in 1966 tijdens graafwerkzaamheden voor het riool ontdekt, pal voor café Vischlust van de heer H. Kooistra aan de Dominee Bolleman van der Veenweg. De naar schatting 2 tot 3 ton zware steen is bij een driespong vlak bij het kerkhof neergezet. Op een granieten tegel staat: ‘Dingstien eartiids brukt foar aankundigingen’. De steen werd volgens dit opschrift gebruikt voor aankondigingen. Wikipedy licht deze dingsteen toe: ‘Op in Dingstien waard rjocht sprutsen en lei dêrom op de grins fan tsjerkhôf en strjitte, de grins fan twa wrâlden: de tsjerklike en de wrâldske macht’, ofwel: Op een dingsteen werd recht gesproken, daarom lag deze (dingsteen in Earnewâld) op de grens van het kerkhof en de straat, de grens van twee werelden, de kerkelijke en wereldse macht.

4. Granieten tegel,  Dingsteen Eearnewâld (©Gerhild van Rooij)

Ding

Volgens de geschiedenis van de rechtswetenschappen is een ‘ding’ in de Germaanse tijd een volksvergadering die recht kon spreken en als rechtbank fungeerde. De plaats of steen waarop recht gesproken wordt, heet dingplaats of dingsteen. Dingstenen waren soms met runen bewerkt of in een cirkel van kleinere stenen geplaatst. Een houten bank flankeert De Dingsteen in Earnewâld, erachter is een bloemenperk met aaneengesloten bomen. Het Nederduitsch taalkundig Woordenboek* van P. Weiland uit 1799 vermeldt op pagina 652: Ding, oorspronkelijk woord, rede of gesprek; geheel verouderde betekenis, zoals ‘dincch gotes Fater’, het woord van God den Vader en ‘Zelt thir iz Lucas, Was iro thing har tho was’, Lukas Verhaalt u, wat daar hun gesprek ware.

5. Nieuw Woordenboek der Nederlandsche Taal,  1864

Eer in het geding

Na een verwijzing naar Ottfridd volgt: ‘Wijders gesprek waarin men twist, eene woordenwisseling, inzonderheid voor het geregt, dus ene regtszaak, een regstgeding’.  Een meer verbreide betekenis van ding was een gesprek, twist of woordenwisseling voor het gerecht of rechtsgeding. Dingen is pleiten, een dingbank, een recht- of pleitbank en een dingdag een rechtdag. Verder worden nog dinghuis of rechthuis, dingstoel of rechterstoel en dingtaal, pleittaal of ‘regtgeleerde taal’ genoemd. ‘Hij sprak dingtaal. Dat is dingtaal’ beteken: gegronde, afdoende, voldoende redenering (pagina 535-6). En ‘Geen dingstigheid willen’, betekent geen onenigheid of twist willen. Wanneer ‘ding met de Griekse en Hebreeuwse woorden voor het geregt, twisten, pleiten, eene regtszaak, en regter verwant ware, zou het een der oudste woorden in onze taal zijn.’

Earnewâld, Aldtsjerk, ©Gerhild van Rooij, tekst en foto

Noten
*Gerhilds Cultuurrubriek 4 over Museum It Kokelhûs en Gerhilds boekrubriek over Steur en Ensing

Bronnen
Petrus Weiland, Het Nederduitsch taalkundig Woordenboek, vol 11, Johannes Allart, 1799
I.M. Calisch, N.S. Calisch, Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal (1864)
Keunstwurk.nl
Herman Dasselaar, ‘Mysterieuze steen’, 2012, Historie den Ham
‘Eernewoude heeft ook Poppenstien’ Leeuwarder Courant 1966
zie tekst; deel 2, Gerhilds Cultuurrubriek 14

NB wilt u de maandbrief ontvangen met Gerhilds cultuur-en boekrubrieken en PlusNu-nieuws mailt u dan naar jjroel@kpnmail.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *