129. Gerhilds 117de kunstrubriek. Pieter Pel en Pier Pander

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   129. Gerhilds 117de kunstrubriek. Pieter Pel en Pier Pander

Geplaatst op 18/01/2017

Auteur Gerhild van Rooij, Adam en Eva, Loman (©Sietse de Boer)

Nr. 129 | Gerhilds 117de kunstrubriek (2017)

Pieter Pel en Pier Pander


117e kb 1 Pieter Pel Pier Pander max

  1. Pier Pander. Buste van Pieter (Klazes) Pel,  (beschadiging bij halsneklijn), collectie UvA, in HCL, Leeuwarden, Groeneweg 1

500 portretten UvA, Pieter Pel

Amsterdam. In 1877 is het Atheneum Illustre omgevormd tot Universiteit van Amsterdam. Zoals veel universiteiten bezit de UvA vele portretten. De basiscollectie stamt uit 1743 toen de Amsterdamse koopman en kunstverzamelaar Gerard van Papenbroeck vijftig portretten van ‘Geleerde en Vermaarde mannen’ aan het Atheneum naliet. Dit aantal is vertienvoudigd en de ruim vijfhonderd portretten van geleerden, wetenschappers, hoogleraren, enkele voorzitters van het College van Bestuur en historische portretten uit bij de UvA ondergebrachte collecties zijn over diverse locaties verspreid. Een deel is openbaar toegankelijk. De meeste kunstwerken staan in de online UvA-portrettengalerij, waaronder een buste en schilderij van de in 1852 in Drachten geboren Pieter Pel, kleinzoon van Pieter Klazes (1797-1878).*

117e kb 2

2. Thomas Cool, portret beeldhouwer Pier Pander, 1893-1894 olieverf op doek, hoog 48 x breed 36 cm, collectie Rijksmuseum Amsterdam (Inventarisatienumme SK-A-4944)

Houtsnijwerk, penning, buste

Pieter Pel werd in 1883 hoogleraar inwendige geneeskunde en verwierf mede internationaal aanzien door de deels naar hem vernoemde Pel-Ebsteinkoorts. Zijn buste is in 1908 gemaakt door de op 20 juni 1864 in Drachten geboren beeldhouwer en medailleur Pier Pander, die tien jaar daarvoor het portret voor de inhuldigingspenning van Wilhelmina maakte en in 1900 haar beeldenaar op de zilveren munten. In 2015 is de buste van Pel ondergebracht in het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL), Groeneweg 1. Pier Pander was de jongste zoon van een mattenschipper en woonde vanaf zijn zesde in een wrakkig scheepje, waar hij uit eigen beweging houtsnijwerkjes maakte uit wortels. Later snijdt hij ze met een eigen zakmes uit hout. Op zijn veertiende wordt zijn tot dan toe door hem zelf ontwikkelde talent ontdekt.

117e kb 3 zefp afgietsel

3. Pier Pander. Rechthoekig afgietsel borststuk in reliëf zelfportret met baard en bril, waaronder STUDIE, gesigneerd P. Pander, 1909, gips, hoog 17.0 x breed 13.5 x diep 2.0 cm. Collectie Museum Rotterdam (objectnummer 5806).

Johannes de Koo, opleiding

Drachten. Pier volgde lessen catechisatie bij de in 1869 uit Ingen naar Drachten beroepen doopsgezinde dominee en latere journalist en eindredacteur Johannes (Jan) de Koo. De op 13 september 1841 in Middelie geboren predikantszoon trouwt op 15 februari 1879 met Cornelia Elisabeth Pel. Hij en een aantal Friese rijke weldoeners maken het in hetzelfde jaar mogelijk dat de 15-jarige Pier naar de Kunstnijverheids- en tekenschool Quellinus in Amsterdam kan gaan. Pier is een van de eerste leerlingen. In zijn boek Pier Pander (1864-1919): zoektocht naar zuiverheid beschrijft Marcel Jeroen Broersma in ‘Dageraad’ hoe journalist en oud-dominee Johannes de Koo de schipperszoon en kunststudent introduceerde in een kring van gegoede vrienden en relaties, een milieu van kunstliefhebbers en –kopers en mogelijke opdrachtgevers. In zijn inwijding in het burgerlijk milieu schakelde hij ook zijn zwager in, de oud-Drachtster arts Pieter Klazes Pel. Deze chef de Clinique van een Amsterdams ziekenhuis had groot aanzien.

117e kb 4 int marmer Kracht Lwrdn 20399475 RCE

4. Pier Pander. Kracht, marmeren beeld, Pier Pandertempel, Noorderplantage 5, 8911 DE Leeuwarden. Met nog vier beelden nagelaten aan gemeente Leeuwarden om in tempel bijeen te plaatsen (Rijksmonumentencomplex 529426, nummer 516457). (Foto RCE.nl, Paul van Galen)

Over de grens, Parijs

Amsterdam. In 1882 studeert Pander acht maanden aan de meer theoretische Rijkskunstnijverheidsschool in Amsterdam, maar de weldoeners willen het beste. Hij gaat naar de prestigieuze École Nationale Supérieure des Beaux-arts in Parijs en ontdekt hoe het is om naar het naakt, naar de natuur, te tekenen en boetseren. Hij ziet in het Louvre verstilde Egyptische en vroeg-Griekse beeldhouwkunst. De eenvoud daarvan houdt hij voor ogen. Deze horizon verwijdende kansen tot ontplooiing bereiden de weg naar zijn grote successen. In 1885 ziet hij in Parijs een krantenbericht over de Nederlandse Prix de Rome hoofdprijs, een toelage om tot vier jaar in Rome te werken.

117e kb 5 P Pander zelfp. 1918 Pandermus

5. Pier Pander. Zelfportret in atelier te Rome, 1918, tekening, collectie Pier Pander Museum, Prinsentuin 1b Leeuwarden.

1886 Prix de Rome, 1900

Pier Pander vertrekt, wordt een van de drie kandidaten die een beeld en laagreliëf mogen maken en kiest uit drie onderwerpen de Stroomnimf. Hij wint, maar kan de prijs in 1886 niet in ontvangst nemen omdat hij die dag wordt opgenomen in het Burgerziekenhuis van Amsterdam. Hij heeft tbc en moet er twee jaar verblijven. Na het winnen moet een kunstenaar de voortgang aantonen en daarvoor werken inleveren. Pier maakt Odin en gaat in 1900 naar Rome, waar hij in 1893 zijn eigen atelier opent. Hij blijft zijn leven lang bevriend met De Koo, die op 10 mei 1909 in Luik sterft, reist voor opdrachten heen en weer en bezoekt zijn ouders in Friesland jaarlijks. De beroemde beeldhouwer overlijdt op 6 september 1919 in Rome.

2017 ©Gerhild van Rooij,

Noten, bronnen
* Nr. 128 | ‘Gerhilds 116de Kunstrubriek, Pieter Klazes Pel, Drachtstercompagnie’, Pluskrant.nl, 12 januari 2017
historischcentrumleeuwarden.nl (Web-expositie Pier Pander, Pier Pander museum, Pier Pander tempel, buste Pieter Pel)
bijzonderecollecties.uva.nl
Marcel Jeroen Broersma, Pier Pander (1864-1919): zoektocht naar zuiverheid, 2007, Leeuwarden, Friese boekerij
I.Q. van Regteren Altena en P.J.J. van Thiel, De portret-galerij van de Universiteit van Amsterdam en haar stichter Gerard van Papenbroeck 1673-1743, Amsterdam , Swets en Zeitlinger, 1964, 387 pagina’s (bijdrage UvA, Historische commissie)
Museumrotterdam.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *