117. Gerhilds 107de kunstrubriek. Bij de watertoren van Lippenhuzen

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   117. Gerhilds 107de kunstrubriek. Bij de watertoren van Lippenhuzen

Geplaatst op 11/11/2016

Nr. 117 | Gerhilds 107de kunstrubriek (2016)

Bij de watertoren van Lippenhuzen


107e kb I WGL fokma noardburgum

1. IWGL, Chris Fokma (foto Keunstwurk.nl)

Chris Fokma

Leeuwarden. De watertorens van Drachten en Lippenhuzen zijn in opdracht van de N.V. Intercommunale Waterleidingen Gemeente Leeuwarden (IWGL, ook I.W.G.L.) gebouwd. Dit intergemeentelijke bedrijf begon als waterleidingbedrijf voor Leeuwarden en omgeving, werd vervolgens Waterleiding Friesland, daarna Nuon Water en is nu al enige jaren onderdeel van Vitens Waterleidingbedrijf in de provincies Friesland, Overijssel, Gelderland, Flevoland en Utrecht.

107e kb 2 ypeijgrootwdv

2. Nicloaas Ypey (1794-1869), olieverfschilderij in Vijversburg in gelijknamig park ook Bos van Ypey, Tytsjerk (foto met dank aan Stichting op Toutenburg, Vijversburg.nl)

Grootste pompstation

Noardburgum. Het grootste pompstation van Friesland staat in Noardburgum Tytsjerksteradiel aan de Rijksstraatweg nabij de Dokter Ypeylaan, genoemd naar de filantroop die hier de heide liet ontginnen. Het pompstation valt nu wel onder Vitens, maar in de inham boven een gevel van dit gebouwencomplex herinneren vier aaneengeschreven monumentale letters aan de opdrachtgever IWGL. Het pompstation is vele malen uitgebreid, maar deze sculptuur uit 1958 bleef intact.

107e kb 3 Max hedi Schoop

3. Max Ulrich Schoop en zijn tweede vrouw Frieda vóór 1957, bron Anthony Verebes (Duitse CCSA)

Geschooperd kunstwerk

Het kunstwerk van geschooperd ijzer is uitgevoerd en ontworpen door Chris, voluit Christiaan Willem, Fokma, geboren op 27 maart 1927 in Oranjewoud. Schooperen wordt wel tot scoperen of schoperen verbasterd, maar verwijst naar de Zwitser M.U. Schoop, uitvinder van deze specifieke oppervlaktebehandeling. Schoop introduceerde begin 20ste eeuw het schooperen, vlam- of vuurverzinken: thermisch aanbrengen (spuiten) van vloeibaar zink, aluminium, gietijzer, of meer legeringen op een vooraf blankgestraald metaaloppervlak, waardoor een beschermende laag ontstaat.

107e kb 4 Lwrdn Kl Hoogstr 8 rce

4. Rijksmonument, Kleine Hoogstraat 8, Leeuwarden (RCE.nl)

Ateliers Fokma

Chris studeerde aan de Technische Universiteit en daarna vanaf 1951 tot in 1955 aan de Rijksacademie in Amsterdam, toen gevestigd aan de Stadhouderskade 85. In 1954 maakte Chris een studiereis naar Rome, Florence en Venetië. Deze veelzijdige kunstenaar woonde en werkte aan de Kleine Hoogstraat 8 in Leeuwarden. Hij had er meerdere goed geoutilleerde ateliers gebouwd voor het werken in de verschillende disciplines met materialen van plexiglas of acrylaat tot keramiek, glas, staal, en fotografie. Het pand is nog steeds te herkennen aan de door Chris ontworpen en uitgevoerde brievenbus, in de gevel is geïntegreerd als kunst in de openbare ruimte.

107e kb 5 brievenbus lwrdn 2

5. Chris Fokma,  Brievenbus, Kleine Hoogstraat 8, Leeuwarden (foto Keunstwurk.nl)

Beeldende brievenbus

De kop met de glazen ogen met een mond die tegelijk  brievenbus is, stelt geen kikker voor, zoals vaak geschreven is. Het beeld dat Chris in 1963 maakte is een sprookjesfiguur. Hij noemde het een gnoom of kobolt. Datzelfde jaar stond de kunstenaar in een interview in de Friese Koerier afgebeeld met deze brievenbuskobolt in de armen. Nu herinnert het kunstwerk, dat bij het overschilderen van de pui werd meegeschilderd, aan zijn voormalige woning en ateliers.

107e kb 6 IWGL fokma pompsation 4190b

6. IWGL Pompstation Noardburgum met kunstwerk Chris Fokma, 1958

Kunst, overheidsgebouwen

Nadat zijn vrouw Anneke Fokma-Brouwer was overleden, verhuisde Chris in 2005 naar een prachtig natuurgebied in Frankrijk. Hij is op 12 december 2012 in Carhaix-Plouguer overleden en liet vele werken na, waarvan een groot deel in de openbare ruimte. Naast beeldhouwer, keramist, glasschilder, glaskunstenaar, monumentaal kunstenaar, omgevingskunstenaar, aurafotograaf en wandschilder was Chris in Leeuwarden leraar aan de Vredeman de Vries Akademie en later de NHL. Zijn vrijstaande en aan gevels bevestigde beeldende werken memoreren vaak historische gebeurtenissen of personen, of sieren met wapens, emblemen of logo’s overheidsgebouwen zoals in 1958 het IWGL-complex in Noardburgum.

107e kb 7 Halbertsma Watert. Lwrdn

7. Eerste watertoren van Friesland, Leeuwarden, De Schrans/Zuiderplein, architecten Hidde Petrus Nicolaas Halbertsma en Jan Verheul (anonieme foto, 4 mei 1901)

J.M. Beyma

De Friese hoofdstad gaf haar eigen waterleidingbedrijf op in de tijd dat alleen Leeuwarden, Sneek en Heerenveen dankzij hun waterleidingen betrouwbaar water hadden. Buiten deze gebieden moest men regenwater opvangen of water uit oppervlaktewater of putten halen. Dat een stad haar waterleidingbedrijf opgeeft om een streekwaterleidingbedrijf op te richten is uniek in de geschiedenis van de Nederlandse drinkwatervoorziening. De IWGL dankt haar bestaan mede aan burgemeester Jhr. mr. Julius Mathijs van Beyma. Hij was president-commissaris van de IWGL van 29 september 1922 tot februari 1943, toen de bezettende macht hem als burgemeester van Leeuwarden ontsloeg, waarmee ook een eind kwam aan zijn voorzitterschap. Pas tegen 1960 waren de laatste Friese huishoudens aangesloten op het waterleidingbedrijf.

2016, ©Gerhild van Rooij

Bronnen:
RCE.nl; HCL.nl; RKD.nl; Keunstwurk.nl; Tresoar.nl; Opsterland.nl; t-diel.nl; biografischportaal.nl; GBV archief; Stichting op Toutenburg, vijversburg.nl;
Oral history Jan Doeke Fokma (zoon van Chris Fokma)

Gerhild van Rooij. Ontstaan van Noardburgum en de eikel in de vlag, Heidepraet. Jg. 38, nr. 352, oktober 2014, pp.18-19

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *