Gerhilds 104de Kunstrubriek. Gedicht, hand en ster in Gorredijk

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   Gerhilds 104de Kunstrubriek. Gedicht, hand en ster in Gorredijk

Geplaatst op 21/10/2016

 Gerhilds 104e kb Joods mon Gdijk fotogvr

Joods monument in Gorredijk

Op de hoek
Op de gevel van het hoekpand Hoofdstraat 46a en Kerkewei met het eerder (in Kunstrubrieken 90 t/m 92 ) beschreven PTT-logo is ook een monument te zien. Boven de rode brievenbus hangt een stenen plaat van 141 centimeter hoog en 72 centimeter breed. De diepliggende tekst is van Freark Dam het reliëf in Franse kalksteen, een ster en een hand, is van beeldhouwer Johannes Gustaaf (Jobs) Wertheim die Theresiënstadt overeefde. De hand grijpt met kracht in de zespuntige Davidsster. Het is geen hand die iets toedekt of beschermt, het Joodse symbool wordt afgerukt zoals de Joden in de Tweede Wereldoorlog werden weggerukt en afgevoerd. Ook in Gorredijk waar maar twee gemeenteleden de oorlog overleefden. Zestig jaar geleden werd op 4 mei 1956 de plaquette onthuld, nu staan kinderen van de protestants christelijke basisschool De Librije jaarlijks stil bij dit monument en het leven toen en nu.

Gerhilds 104e kb 2 tekstbord engels nederlands

Tekstbord met Engelse vertaling.Tekst Freark Dam

 

Tweetalig
Hun school adopteerde dit goed onderhouden monument dat de uit Gorredijk verdwenen Joodse gemeenschap herdenkt. De Friese en Nederlandse dichtregels van Freark Dam getuigen van hun geloof.

‘1940 1945
MEI’T WY DY NEA FORJITTE / O ISRAËL / DYN GLÂNS, DYN DELGONG /
EN DYN WREED FORDJER / SJOCHT AS IN MOANJEND / TSJÛG’NIS OP Ù DEL
DYN IVICH, GODLIK TEKEN: DAVIDS STJER.’

‘1940 1945
OPDAT WIJ U NOOIT VERGETEN / O ISRAËL / UW GLANS, UW NEERGANG /
EN UW WREDE VERNIETIGING / ZIET ALS EEN VERMANEND / GETUIGENIS OP ONS NEER / UW EEUWIG, GODDELIJK TEKEN: DAVIDS STER.’

 

Gerhilds 104e kb 3 synagoge in Gorredijk

Synagoge in Gorredijk

 

Monument
De tekst is bijna een tegenwicht voor de hand met ster die samen symbool staan voor het overgrote deel van de joden uit Gorredijk en omgeving die vanaf september 1942 werden gedeporteerd. Slechts enkelen doken onder, anderen zagen daar vanaf en reisden tot in 1943 soms nog argeloos hun eindbestemming tegemoet. 88 in Opsterland geboren Joden kwamen in de Tweede Wereldoorlog om in concentratiekampen. Het betekende het eind van hun kleine gemeenschap, die in de achttiende eeuw begon, omdat deze gemeente hier geen beperking aan Joden oplegde. De gemeente Gorredijk werd in 1948 opgeheven en bij die van Leeuwarden gevoegd, de synagoge werd vijf jaar later afgebroken wegens bouwvallige staat, de begraafplaats wordt tot nu toe onderhouden. In Gorredijk en omgeving hebben tijdens de bezetting wel nog enkele tientallen joden uit andere plaatsen ondergedoken gezeten en zo de oorlog overleefd.

 

Gerhilds 104e kb 4 Mon Joodse Erkentelijkh J Wertheim

Monument van Joodse erkentelijkheid, Johan Gustaaf Wertheim 1950, Weesperstraat/Amstelhof Amsterdam (Geschenk, Aan de beschermers der Nederlandse Joden in de bezettingsjaren)

 

Verbonden
De Friese schrijver, vertaler, uitgever en dichter Freark, voluit Frederik, Dam, werd op 2 juli 1924 in Katlijk (Ketlik) geboren, overleed op 4 juli 2002 in Sneek, maar is in Drachten begraven. Hij studeerde Nederlands en Fries en trad in 1947 in dienst bij Uitgeverij Drukkerij Laverman in Drachten waar hij hoofdredacteur van de Drachtster Courant werd. Van 1969 tot in 1986 was hij conservator van het Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum (opgericht in 1959). Hij schreef onder meer toneelstukken en vertaalde epische toneelstukken van onder anderen Bertolt Brecht en Friedrich Dürrenmatt. Deze werden in een openluchttheater in Beetsterzwaag opgevoerd. Brecht schreef sterk sociaal geëngageerde stukken, het werk van Dürrenmatt reflecteerde ervaringen uit de Tweede wereldoorlog.

 

Gerhilds 104e kb 5 yn halders han 001

 

Gedichten
Freark Dam schreef ook poëzie in zijn bundel Under fjouwer eagen (1946) staan lyrische gedichten, in het tweede deel bijtende over zijn ervaringen in een Duits gevangenkamp op Sylt. In Sa sydlings (1960) staan zijn oorlogservaringen centraal. De wrange, indringende oorlogspoëzie vormt ook het tweede deel van Yn hâlders hân, fersen fan doe en no (1984), waarin veertien nieuwe gedichten met gedichten uit genoemde bundels in vijf thema’s zijn onderverdeeld. De gedichten over zijn geboortedorp Katlijk en zijn ouders en collega-vrienden zijn warmer en luchtiger. Van deze erudiete schrijver verscheen in 1991 in Tusken de rigels troch, oer skriuwers, boeken en blêden een aantal tussen 1969 en 1989 in boeken en tijdschriften gepubliceerde literair-historische beschouwingen.

Aldtsjerk, Gorredijk ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl

Bronnen
Auteur (foto 1, 2)
www.opsterland.nl

www.museumopsterlan.nl (foto 3)
Wiki Creative Commons (foto 4)
www.4en5mei.nl
jhm.nl (Joods Historisch Museum, Amsterdam)
Wikypedy, Tresoar.nl
http://vorige.nrc.nl/krant/article1526550.ece

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *