Gerhilds 103de Kunstrubriek. Sluiswachter en torsen, Gosse Dam

 

Home  »   Kunst en Cultuur  »   Gerhilds 103de Kunstrubriek. Sluiswachter en torsen, Gosse Dam

Geplaatst op 13/10/2016

103e kb 1 roepende sluis wachter 93 gosse dam wiki

Bakkeveen, Roepende Sluiswachter, 1993 brons

Historisch
Kunstenaar en docent aan de Klassieke Academie Gosse Dam (1950, Buitenpost) uit Kollum is opgeleid aan Academie Minerva bij onder anderen Johan Sterenberg en Jentsje Popma. Hij vestigde zich in 1979 in Friesland en kreeg vele opdrachten voor beelden. In Bakkeveen staat sinds 1993 zijn ‘Roepende sluiswachter’, een sasser, sassenier, kanaal- of sluisbeambte. Deze schut-, sluis-, sas- of verlaatmeester bepaalde hoe er geschut werd, draaide de sluizen met de hand open en inde het sluis- of schutgeld door een klomp omlaag te laten zakken. Soms kregen schepen een sluiswachter toegewezen die op het jaagpad met het schip meefietste en de vele sluisjes bediende.

103e kb 2 Torso XVI Arabesque 21 cm Gosse Damb

Te zien in GBV, Torso XVI (Arabesque), brons 21 cm, ©Gosse Dam

Details
Wie de tijd neemt, ziet in de roepende sluiswachter in bepaalde delen bijna geometrische vlakken. Die stilering voert Gosse verder door in zijn sterk gereduceerde bronzen torsen die hij tussen 22 oktober en 16 november toont in Galerie Bloemrijk Vertrouwen (GBV) in Aldtsjerk, ook met werk van Aukje Reitsma. De vlakken in bijvoorbeeld de mouwen en broekspijpen van de sluiswachter hebben een heel andere huid dan de gepolijste torsen die de omgeving en het licht reflecteren en bijna abstract zijn. In de sluiswachter is de lijnvoering even belangrijk en haalt licht bepaalde details naar voren.

103e kb 3 De Flaaksrupelers

Flaaksrúpelders, Múnein, Franse kalksteen 1990

Herkenbaar
Voor de openbare ruimte maakte Gosse vooral bronzen, maar zijn Flaaksrûpelder (vlasrepelaars) in Munein (Gemeente Tytsjerksteradiel) zijn uit lichte Franse kalksteen gehakt. Je ziet daarin hoe de vlakken de ruggen meer kracht geven. Deze manier van werken maakt dat je aandacht naar een karakteristieke houding geleid wordt, je blik eraan vasthaakt. Ook bij zijn sluiswachter die de sluis bediende en bewaakte in het in de late Middeleeuwen bij de in de 13e eeuw gevestigde uithof van klooster Mariëngaarde ontstane dorp Bakkeveen.

103e kb 4v Kiel Windeweer Vissende man 89 G. Dam

Kiel en Windeweer, brons, Hengelaar, 1989

Turfroute
Pas in de tweede helft van de zeventiende eeuw begon hier de vervening. Om de uit het veen gewonnen turf te kunnen vervoeren liet de Drachtster Compagnie de turfroute aanleggen. De Bakkeveense vaart, dwars door het dorp maakt daarvan deel uit. De zandwegen waren vaak onbegaanbaar. De turfroute was de snelste en best ontsloten weg en bestreek een groot gebied, Zuidoost-Friesland, het westelijk deel van Drenthe en de Kop van Overijssel. Nu is het een populaire vaarroute voor toeristen. Aan de kant staan recreërende hengelaars, zoals Gosse heeft verbeeld in Kiel en Windeweer.

103e kb 5 Nettenboetster Gosse Dam1 richardk

Katwijk Boulevard, Nettenboetster, brons 2005

Sluiswachter
De huidige sluismeester bedient een schutsluis, is verantwoordelijk voor het binnen- en doorlaten van de pleziervaart en grote scheepvaart, int het (eventuele) sluisgeld, monitort of er geen schade is, houdt storingen in de gaten en houdt de sluis schoon. De vroegere sluiswachter moest een even goed inschattingsvermogen hebben als de huidige en natuurlijk klantgericht zijn naar schippers. De keuze om de sluiswachter roepend af te beelden past daar goed bij. Een sluismeester draagt verantwoordelijkheid voor de waterhuishouding van een bepaald gebied en ziet er net als voorheen vaak op toe dat het waterbeheer bij zijn sluis correct geregeld wordt en de waterstand aan de bovenkant van de sluis binnen vastgestelde waarden blijft. Daartoe kunnen vaste doorlaten geopend of gesloten worden, maar niet meer handmatig.

103e kb 6 Torso XV 32 cm c Gosse Dam

Te zien in GBV, Torso XV, brons, 32 cm, ©Gosse Dam

Sluis
Een schutsluis, vallaat, verlaat of sas is de bekendste uitvoering van een sluis: een schut- of sluiskolk met aan beide zijden een sluisdeur met schuiven die opengaan om het waterpeil aan beide zijden van een deur gelijk te maken. Schepen worden van het ene naar het andere waterpeil gebracht: opgeschut (omhoog) of afgeschut (omlaag). De doorvaart wordt nu geregeld door middel van lichten bij de sluis en bijna alle sluizen hebben nu cameratoezicht. Vaak is de sluismeester ook brugwachter, veel sluizen zijn uitgevoerd met een hefbrug of andersoortige beweegbare brug. Bij grote sluizen, meestal beheerd door Rijkswaterstaat, zijn sluismeesters beroepsmatig aangesteld, bij kleine sluizen gaat het vaak om bijbanen en wordt op bepaalde tijden geschut.

Bakkeveen, Kollum, Aldtsjerk, 2016 ©Gerhild van Rooij, www.gbv-artgallery.nl

Bronnen
http://www.uutwiek.nl/uilesprong_sluis3.html
Keunstwurk.nl
Wikipedia Creative Commons (foto 1,4, 5)
Gerhild van Rooij. “Beeld de Flaaksrûpelders Gosse Dam”, Út de twa doarpen, maart 2016

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *