225. Gerhilds boekrubriek. Pieter Steinz onnavolgbaar, Made in Europe

 

Home  »   Boekbespreking  »   225. Gerhilds boekrubriek. Pieter Steinz onnavolgbaar, Made in Europe

Geplaatst op 06/01/2019

Nr. 225 | Gerhilds boekrubriek

Pieter Steinz onnavolgbaar
Made in Europe

1. Made in Europe, Nieuw Amsterdam

Wat bindt

Journalist, literair criticus en auteur Pieter Steinz (1963) studeerde oude geschiedenis en Engelse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij werkte vanaf eind 1989 voor de NRC, als redacteur bij de Donderdag Agenda en het Cultureel Supplement en vervolgens als filmredacteur, literatuurredacteur en chef van de boekenbijlage. In 2012 verliet Steinz de journalistiek om directeur van het Nederlands Letterenfonds te worden. In 2013 bleek hij aan de progressieve zenuwziekte ALS te lijden. Een half jaar later publiceerde de NR columns waarin Steinz het verloop van die ziekte tegen boeken uit de wereldliteratuur afzette, lichtvoetig en scherp. Zijn laatste boek, ‘Lezen met ALS, literatuur als levensbehoefte’, verscheen in 2015, het jaar waarin hij op 52-jarige leeftijd stierf. Pieter Steinz liet een uniek oeuvre na gekenmerkt door literaire, historische en culturele verbindingen.

2. Pieter Steinz overhandigt ‘Made in Europe’ aan minister van Cultuur Jet Bussemaker, 2014 (foto Victor Schiferli)

Steinz onderscheiden

Naast journalistieke beschouwingen, interviews en recensies omvat zijn literaire erfenis eigenzinnige en toegankelijke boeken die tegelijk waardevolle naslagwerken zijn en veel kennis kaderen. De boeken en artikelen weerspiegelen zijn kennis van dwarsverbanden in de wereldliteratuur, van popmuziek uit de jaren zeventig en tachtig en culturele hoogtepunten en sleutelfiguren zoals in zijn bestseller ‘Made in Europe, de kunst die ons continent bindt’. Dit standaardwerk uit 2014 won de Gouden Tulp 2015 voor het beste informatieve boek. In 2014 was het gelauwerd met een speciale vermelding van de Europese erfgoed-Helena Vaz da Silva Award als pleitbezorger van bewustwording van Europees Cultureel erfgoed. Datzelfde jaar ontving Steinz de Gouden Ereveer ” omdat hij Nederlandse én buitenlandse literatuur onnavolgbaar in een nieuw soort literatuurgeschiedenis heeft geplaatst met rijke contexten, verbanden en netwerken.

3. De Eiffeltoren in aanbouw 1887-1889, bij lemma 26, Spectaculaire utiliteitsbouw

Literair, cultureel fundament

‘MacBeth heeft echt geleefd’ (2011), herdrukt als ‘Dracula heeft echt geleefd*, brengt  een literair fundament van Europa in beeld. Aan de hand van zestien archetypische (anti-)helden als Roeland en Robin Hood. ‘Made in Europe, de kunst die ons continent verbindt’ belicht een Europees cultureel fundament. Als een troubadour en veelweter leidt de auteur lezers rond langs architectuur; beeldende kunst, film, strip, fotografie, literatuur, muziek, toneel, dans, vormgeving, mode en varia. Ze vliegen op zijn woorden van de klassieke tijd naar de postmoderne en door de mengculturen in de landen van Europa.

4. Rubik’s Cube (1974), bij Speelgoed design, lemma 46

Lemma’s

Elk lemma geeft een tijdsbeeld van een cultureel hoogtepunt in Euopa, dat gezien kan worden als deel van het culturele DNA van ons continent. In 104 essays gepaard aan 104 kleine beschouwingen weeft Steinz een netwerk van historische feiten, citaten en locaties rond kunst en cultureel erfgoed in zijn cultuurgeschiedenis die leest als een verhalenbundel en reisgids ineen. Dit boek is zo veelzijdig dat iedereen er iets interessants in vindt, bijvoorbeeld over Magnum (Europese fotografie) en Leica (camera), Kuifje, de smurfen, Dali, Margitte, de film Metropolis, De schreeuw (Munch), minirok en Yves Saint Laurens, Chanel, ‘Scheikunst’ en Escher, Poolse mazurka’s, het Zwanenmeer, bruggen van Calatrava, figuren uit De Griekse tragedie, Russische romans en Italiaanse cinema of, science fiction. Muziek van Bach, Zigeunerjazz, Monty Python en kunst van Brancusi, Malewvitsj, Van Gogh en vele, kunststromingen en kunstwerken die mede het pan-Europees cultuurgoed vormen.

Zwarte Madonna van Częstochowa, klooster van Jasna Góra, lemma 104

Cultuurspectrum

Zoals in elk naslagwerk vormt de persoonlijke, deels associatieve keuze van Steinz in ‘Made in Europe’ een tijdsbeeld. Alles verandert voortdurend, woorden, mode, kunst, literatuur en opvattingen. Historische inzichten, religieuze waarden, sociale verworvenheden, expansiedrift, repressie en nieuwe ontdekkingen laten ons wereldbeeld steeds weer kantelen. Kunstwerken die eeuwig overeind lijken te blijven, worden vanuit een wisselend perspectief bekeken, ook in Steinz cultuurspectrum. Een breed publiek kan korter of langer opgaan in zijn ‘Made in Europe’ of iets opzoeken via de index en kaarten. De belangrijkste richtingaanwijzer in dit onnavolgbare boek is zijn enthousiasme, afkomstig van het Griekse woord ἔνθεος (entheos), van God vervuld. Volgens Socrates was enthousiasme een vorm van inspiratie voor dichters. Voor Pieter Steinz is het een leven lang zijn drijfveer geweest. ‘Made in Europe’ wakkert aan om meer te lezen, reizen, zien en ontdekken.

©Gerhild van Rooij
zie:: https://www.plusnu.nl/rubrieken-van-gerhild-van-rooij-op-plusnu/

Pieter Steinz, Made in Europe, de kunst die ons continent bindt
Uitgave: Nieuw Amsterdam, 2014, 432 pagina’s, illustraties, paperback
ISBN 9789046819258, € 20,99 (17e herdruk), E-Pub € 11,99

Bibliografie Stein Metz
1991 Meneer Van Dale Wacht Op Antwoord en andere schoolse rijtjes en ezelsbruggetjes
2002 Reis om de wereld in 80 hits (met Bernard Hulsman)
2002 Drumeiland. Een bedevaart naar Bob Marley’s geboorte-eiland Jamaica
2003 Lezen &cetera. Gids voor de wereldliteratuur (herziene editie: 2006)
2004 Lezen op locatie. Atlas van de wereldliteratuur
2006 Klein cultureel woordenboek van de wereldliteratuur (2008: herdruk als: Het ABC van de wereldliteratuur)
2006 Elk boek wil muziek zijn. Lezen & luisteren in schema’s, thema’s en citaten (met Peter de Bruijn)
2007 Het web van de wereldliteratuur. Welke 100 boeken hebben de literaire X-factor?
2010 De duivelskunstenaar. De reis van doctor Faust door 500 jaar cultuurgeschiedenis
2010 Grote verwachtingen. Opgroeien in de letteren in 25 schema’s
2011 Luisteren &cetera. Het web van de popmuziek in de jaren zeventig (met Bertram Mourits)
*2011 Macbeth heeft echt geleefd. Een reis door Europa in de voetsporen van 16 literaire helden (2014 herdrukt als Dracula heeft echt geleefd)
2011 Verleden in verf. De Nederlandse geschiedenis in veertig schilderijen (met Hans den Hartog Jager)
2014 Made in Europe. De kunst die ons continent bindt
2014 Luisteren &cetera. Het web van de popmuziek in de jaren tachtig (met Bertram Mourits)
2015 Steinz. Gids voor de wereldliteratuur in 416 schrijvers, 104 meesterwerken, 26 one-book wonders, 52 boekwebben, 26 thema’s, 26 quizzen en 52 landkaarten (met Jet Steinz)
2015 Waanzin in de wereldliteratuur (Boekenweekessay)
2015 Lezen met ALS: Literatuur als levensbehoefte

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *